Vitamin A
được biết đến từ rất lâu nhưng cho đến nay, thiếu Vitamin A vẫn đang là một vấn
đề sức khoẻ cần được giải quyết. Nhiều chức phận quan trọng của Vitamin A đối
với cơ tểh đã được khoa học ngày càng làm sáng tỏ. Vitamin A là một trong 3
loại vi chất (Iốt, Vitamin A, Sắt) đang được quan tâm vì sự thiếu hụt các vi
chất này ở các nước đang phát triển đã và đang trở thành vấn đề có ý nghĩa đối
với sức khoẻ cộng đồng. Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) trên thế
giớ có khoảng 3 triệu trẻ em bị khô mắt (tổn thương mắt do thiếu Vitamin A dẫn
đến mù loà) và có tới 251 triệu trẻ bị thiếu Vitamin A nhưng chưa tới mức bị
khô mắc (thiếu Vitamin A cận lâm sàng). ậ Việt nam, trước đây hàng năm có
khoảng 5000 – 6000 trẻ em bị mù hoàn toàn do thiếu Vitamin A. Trong những năm
vừa qua, nhờ triển khai tốt chương trình bổ sung Vitamin A liều cao dự phòng
trên phạm vi toàn quốc mà chúng ta đã giải quyết cơ bản tình trạng khô mắt ở
trẻ, không còn mối đe doạ mù loà cho trẻ em chúng ta. Tuy nhiên thiếu Vitamin A
vẫn còn tồn tại, mức Vitamin A trong MÁU VẪN DƯỚI MỨC BÌNH THƯỜNG. Ý nghĩa quan
trọng của vấn đề là ở chỗ: thiếu Vitamin A không chỉ gây khô mắt dẫn tới mù loà
mà nó còn làm tăng nguy cơ tử vong, bệnh tật và làm giảm sự tăng trưởng của
trẻ. Chính vì vậy tiếp tục quan tâm phòng chống thiếu Vitamin A là thiết thực
cải thiện tình trạng dinh dưỡng và sức khoẻ cho con em chúng ta.
Vai trò của vitamin A đối với cơ thể
Vitamin A là
một vi chất có vai trò quan trọng đặc biệt đối với trẻ nhỏ, gồm 4 vai trò chính
như sau:
- Tăng trưởng: Giúp trẻ lớn lên và phát triển bình
thường. Thiếu Vitamin A trẻ sẽ chậm lớn, còi cọc.
- Thị giác: Vitamin A có ai trò trong quá trình
nhìn thấy của mắt, biểu hiện sớm của thiếu Vitamin A là giảm khả năng nhìn
thấy lúc ánh sáng yếu (quáng gà).
- Bảo vệ biểu mô: Vitamin A bảo vệ sự toàn vẹn của
các biểu mô, giác mạc mắt, biểu mô da, niêm mạc khí quản, ruột non và các
tuyến bài tiết. Khi thiết Vitamin A, biểu mô và niêm mạc bị tổn thương.
Tổn thương ở giác mạc mắt dẫn đến hậu quả mù loà.
- Miễn dịch: Vitamin A tăng cường khả năng miễn
dịch của cơ thể. Thiếu Vitamin A làm giảm sức đề kháng với bệnh tật, dễ bị
nhiễm trùng nặng đặc biệt là Sởi, Tiêu chảy và viêm đường Hô hấp dẫn tới
tăng nguy cơ tử vong ở trẻ nhỏ.
Mới đây người
ta còn phát hiện Vitamin A có khả năng làm tăng sức đề kháng với các bệnh nhiễm
khuẩn, uốn ván, lao, sởi, phòng ngừa ung thư…
Nguyên nhân thiếu vitamin A
Có thể lấy
Vitamin A từ thức ăn và được dự trữ chủ yếu ở gan. Thiếu Vitamin A chỉ xảy ra
khi lượng Vitamin A ăn vào không đủ và Vitamin A dự trữ bị hết. Các nguyên nhân
gây thiếu Vitamin A gồm:
- Do ăn uống thiếu Vitamin A: Cơ thể không tự tổng
hợp được Vitamin A mà phải lấy từ thức ăn, do vậy nguyên nhân chính gây
thiếu Vitamin A là do chế độ ăn nghèo Vitamin A và Caroten (tiền Vitamin
A). Nếu bữa ăn đủ Vitamin A nhưng lại thiếu đạm và dầu mỡ cũng làm giảm
khả năng hấp thu và chuyển HOÁ VITAMIN A. Ở trẻ đang bú thì nguồn
Vitamin A là sữa mẹ, nếu trong thời kỳ này mẹ ăn thiếu Vitamin A sẽ ảnh
hưởng trực tiếp đến đứa trẻ.
- Nhiễm trùng: Trẻ bị nhiễm trùng đặc biệt là lên
sởi, viêm đường hô hấp, tiêu chảy và cả nhiễm giun đũa cũng gây thiếu
Vitamin A.
- Suy dinh dưỡng thường kéo theo thiếu Vitamin A vì
cơ thể thiếu đạm để chuyển hoá Vitamin A.
Nhiễm trùng
và suy dinh dưỡng làm hạn chế hấp thu, chuyển hoá Vitamin A đồng thời làm tăng
nhu cầu sử dụng Vitamin A, ngược lại thiếu Vitamin A sẽ làm tăng nguy cơ bị
nhiễm trùng và suy dinh dưỡng, như vậy sẽ tạo thành một vòng luẩn quẩn làm bệnh
thêm trầm trọng dẫn đến nguy cơ tử vong cao.
Ðối tượng dễ bị thiếu vitamin A
- Trẻ em dưới 3 tuổi dễ bị thiếu Vitamin A do trẻ
đang lớn nhanh cần nhiều Vitamin A, ở tuổi này do chế độ nuôi dưỡng thay
đổi (giai đoạn ăn bổ sung, cai sữa) và dễ mắc các bệnh nhiễm trùng nên có
nguy cơ thiếu Vitamin A.
- Trẻ dưới 5 tuổi bị mắc các bệnh sởi, viêm đường
hô hấp cấp, tiêu chảy kéo dài vào suy dinh dưỡng nặng có nguy cơ thiếu
Vitamin A.
- Bà mẹ đang cho con bú nhất là trong năm đầu, nếu
ăn uống thiếu Vitamin A thì trong sữa sẽ thiếu Vitamin A dẫn đến thiếu
Vitamin A ở con. Trẻ không được bú mẹ thì nguy cơ thiếu Vitamin A càng
cao.
Phòng chống thiếu vitamin A như thế nào?
- Thời kỳ mang thai và cho con bú bà mẹ cần ăn đủ
chất, chú ý thức ăn giàu Vitamin A, caroten, đạm, dầu mỡ. Cho trẻ bú mẹ đủ
thời gian và chú ý tiêm chủng phòng bệnh cho trẻ.
- Bảo đảm nuôi dưỡng trẻ từ khi ăn bổ sung, bữa ăn
cần có đầy đủ chất dinh dưỡng và Vitamin A. Cần sử dụng nhiều loại thực
phẩm khác nhau cho phong phú và đa dạng, chế biến hấp dẫn hợp khẩu vị sẽ
góp phần làm tăng hấp thu. Chú ý các loại thực phẩm giàu Vitamin A và
caroten như: Gan, trứng, sữa, cá, rau lá xanh thẫm, các loại quả có màu
vàng, da cam. Bữa ăn cần cân đối và có đủ chất đạm và dầu mỡ giúp tăng hấp
thu và chuyển hoá Vitamin A.
- Bổ sung Vitamin A dự phòng: Chương trình Vitamin
A triển khai phân phối viên nang Vitamin A liều cao dự phòng trên phạm vi
toàn quốc cho tất cả các đối tượng như sau:
- Trẻ em từ 6-36 tháng tuổi. Mỗi năm uống hai lần,
mỗi lần được uống 200.000 đơn vị quốc tế (trẻ từ 6-11 tháng tuổi chỉ uống
100.000 đơn vị).
- Các bà mẹ trong vòng tháng đầu sau đẻ cần được
uống một liều Vitamin A (200.000 đơn vị).
- Ngoài ra, trẻ dưới 5 tuổi bị mắc các bệnh sởi,
viêm hô hấp cấp, tiêu chảy kéo dài, suy dinh dưỡng nặng ở cộng đồng cũng như
trong bệnh viện, trẻ nhỏ dưới 6 tháng tuổi không được bú mẹ cũng đều được
uống một liều Vitamin A.
- Sử dụng các thực phẩm có tăng cường vi chất dinh
dưỡng: Muối Iốt (Iốt được trộn vào muối ăn để phòng chống các rối loại do
thiếu Iốt). Sắt được trộn vào nước mắm để phòng chống thiếu máu dinh
dưỡng. Vitamin A cũng được trộn vào một số thực phẩm như đường, mỳ ăn
liền, bánh kẹo… để phòng chống thiếu Vitamin A. Hiện nay chúng ta đang
nghiên cứu đưa các vi chất dinh dưỡng vào thực phẩm. Trong những năm không
xa thì giải pháp này là quan trọng để giải quyết thiếu Vitamin A ở nước
ta.
- Giáo dục dinh dưỡng: Song song với các giải pháp
nói trên cần đẩy mạnh công tác giáo dục dinh dưỡng tới mọi người dân để
biết cách sử dụng các nguồn thực phẩm giàu vitamin A sẵn có đưa vào bữa ăn
hàng ngày của gia đình và của trẻ nhỏ.
